İmar planları, ölçek ve içeriklerine göre farklı türlere ayrılır. Bu plan türleri, bir yerleşim alanının genel gelişim kararlarından parsel bazındaki yapılaşma koşullarına kadar uzanan bir hiyerarşi oluşturur. Bir arsa veya gayrimenkulün imar durumunu doğru anlayabilmek için plan türleri arasındaki farkların bilinmesi gerekir.
İmar Planı Türleri Neden Ayrılır?
İmar planlarının farklı türlere ayrılmasının temel nedeni, planlama kararlarının farklı ölçeklerde ve farklı detay seviyelerinde ele alınmasıdır. Üst ölçekli planlar genel yönlendirme yaparken, alt ölçekli planlar uygulamaya esas alınan detayları içerir.
Nazım İmar Planı (1/5000)
Nazım imar planı, genellikle 1/5000 ölçekli olarak hazırlanır ve yerleşim alanının genel kullanım kararlarını belirler. Konut, ticaret, sanayi, yeşil alan ve ulaşım gibi ana fonksiyonların dağılımı bu planlarda gösterilir. Nazım imar planı, uygulama imar planlarına yön veren üst ölçekli bir plandır.
Uygulama İmar Planı (1/1000)
Uygulama imar planı, genellikle 1/1000 ölçeklidir ve parsel bazında yapılaşma koşullarını belirler. Emsal (KAKS), TAKS, yapı yüksekliği (Hmax), çekme mesafeleri ve yapı nizamı gibi teknik detaylar bu planlarda yer alır. Bir arsa üzerinde fiilen ne yapılabileceği, uygulama imar planına bakılarak netleştirilir.
Nazım ve Uygulama Planı Arasındaki İlişki
Uygulama imar planları, nazım imar planına aykırı olamaz. Alt ölçekli planlar, üst ölçekli plan kararlarını somutlaştırır ve detaylandırır. Bu nedenle her iki plan türü birlikte değerlendirilmelidir.
Mevzi İmar Planı
Mevzi imar planı, genellikle planlı alanların dışında kalan bölgelerde, belirli bir alan için hazırlanan özel planlardır. Bu planlar, istisnai durumlarda ve belirli şartlar altında uygulanır. Mevzi imar planlarının uygulanabilirliği, ilgili mevzuat ve idare kararlarına bağlıdır.
Revizyon ve İlave İmar Planları
Revizyon imar planları, mevcut planların tamamını veya önemli bir bölümünü yeniden düzenlemek amacıyla hazırlanır. İlave imar planları ise mevcut planlara ek alanlar dahil edilerek yapılan planlamaları ifade eder. Bu tür planlar, yerleşim alanlarının gelişimine bağlı olarak gündeme gelir.
Gayrimenkul ve Yatırım Açısından Plan Türleri
İmar planı türleri, bir arsanın yatırım değerini doğrudan etkiler. Nazım plan düzeyinde kalan bir alan, uygulamaya geçmemiş sayılırken; uygulama imar planı bulunan arsalar daha net ve öngörülebilir yapılaşma koşullarına sahiptir. Bu nedenle yatırım kararlarında plan türü mutlaka dikkate alınmalıdır.
İmar Planı Türleri Sabit midir?
İmar planı türleri ve plan kararları zaman içinde değiştirilebilir. Plan değişiklikleri, kamu yararı ve şehirleşme ihtiyaçları doğrultusunda yapılır. Bu nedenle güncel plan durumu her zaman ilgili idarelerden teyit edilmelidir.
Sonraki Adım: Uygulama İmar Planı
İmar planı türleri, yapılaşma sürecinin genel çerçevesini oluşturur. Ancak fiili uygulamaya esas olan plan, uygulama imar planıdır. Bir arsa üzerinde ne yapılabileceğini kesin olarak anlayabilmek için uygulama imar planı ve plan notlarının birlikte incelenmesi gerekir.
İmar planı türleri, üst ve alt ölçekli planların birbiriyle ilişkisini ortaya koyar. Bu planların genel imar sistemi içindeki yerini anlamak için İmar Planı Nedir? sayfası temel bir referanstır.