İmar Planı Türleri: Hangi Plan Neyi Belirler?
İmar planları, 3194 sayılı İmar Kanunu md.6 uyarınca nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak iki türde hazırlanır. Bunların üstünde çevre düzeni planı, altında ise parsel bazında uygulamayı yönlendiren plan notları ve varsa kentsel tasarım projesi bulunur. Her plan bir üst kademedeki plana uygun olmak zorundadır.
- İmar planı türleri
- Nazım imar planı · Uygulama imar planıA
- Üst kademe
- Çevre düzeni planı (1/50.000 – 1/100.000)
- Nazım ölçek
- 1/5.000 · büyükşehirde 1/5.000–1/25.000A
- Uygulama ölçek
- 1/1.000A
- Parseli bağlayan
- Uygulama imar planı + plan notlarıA
Kanunun saydığı iki tür
3194 sayılı İmar Kanunu md.6 net bir cümleyle sınırı çizer:
İmar planları ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır.
Piyasada dolaşan “mevzi imar planı”, “ilave imar planı”, “revizyon imar planı” gibi ifadeler yeni plan türleri değildir; bunlar bir uygulama imar planının nasıl yapıldığını anlatan sıfatlardır. Hukuki nitelik her durumda ya nazım ya uygulama imar planıdır.
Kademeler ve ölçekler
| Plan | Ölçek | Ne belirler | Hak doğurur mu |
|---|---|---|---|
| Mekânsal strateji planı | — | Ülke/bölge düzeyinde strateji | Hayır |
| Çevre düzeni planı | 1/50.000 – 1/100.000 | Bölgesel arazi kullanımı, koruma-kullanma dengesi | Hayır |
| Nazım imar planı | 1/5.000 (büyükşehirde 1/5.000–1/25.000) | Genel kullanış biçimi, bölge tipi, nüfus yoğunluğu | Hayır |
| Uygulama imar planı | 1/1.000 | Yapı adası, nizam, yükseklik, TAKS, emsal | Evet |
Kanunun temel kuralı bütün tabloyu bağlar: “Her plan bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanır.” Alt kademe, üst kademenin çizdiği çerçeveyi aşamaz.
Büyükşehirler için md.6’da özel bir hüküm vardır: “Büyükşehirlerde 1/25.000 ölçekli nazım imar planının yapılmış olması, gerekli görülen bölgelerde 1/5.000 ölçekli nazım imar planlarının yapılmasına engel teşkil etmez.” Yani büyükşehirde iki farklı ölçekte nazım plan bir arada bulunabilir.
Revizyon, ilave, değişiklik
Yönetmelik kapsam maddesinde bu üçünü ayrı ayrı sayar — “bu planlara ilişkin revizyon, ilave, değişikliklerin yapılmasına ve incelenmesine”:
- Revizyon — yürürlükteki planın bütününün yeniden ele alınması
- İlave — plan sınırına bitişik, yeni bir alanın eklenmesi
- Değişiklik (tadilat) — mevcut plan içinde sınırlı müdahale
Üçü arasında parsel sahibini en çok ilgilendiren değişikliktir, çünkü emsal artışı beklentileri bu yolla dile getirilir. Md.26 bu beklentiye nesnel bir sınır koyar: değişiklik plan ana kararlarını ve sosyal-teknik altyapı dengesini bozamaz, altyapı standartlarını düşüremez.
Hangi planı okumalı
Bir parsel için tek doğru cevap vardır: yürürlükteki uygulama imar planı ve plan notları. Üst kademe planlar, o parselde neyin mümkün olduğunu değil, neyin çerçevesinin çizildiğini gösterir.
Ayrıntı için: imar planı nedir · uygulama imar planı · plan notları · imar durumu
Bir plan hangi kademede ne söyler
Aynı parsel, dört kademede farklı ayrıntıda görünür.
İlk iki kademe hak doğurmaz, çerçeve çizer. Sayı üçüncü kademede oluşur, dördüncü kademede sınırlanır.
Sık yapılan hatalar
Mevzi imar planı ayrı bir plan türüdür.
Kanun yalnızca nazım ve uygulama imar planı olmak üzere iki tür sayar. Uygulamada “mevzi imar planı” denilen şey, mevcut plan bütünlüğü dışında kalan bir alan için yapılan uygulama imar planıdır; ayrı bir kademe değil, konumuna göre verilen bir addır.A
Revizyon, ilave ve değişiklik aynı şeydir.
Üçü farklı işlemlerdir ve yönetmelik bunları ayrı ayrı sayar: revizyon mevcut planın bütününün yeniden ele alınması, ilave plan sınırına bitişik yeni alan eklenmesi, değişiklik ise mevcut plan içinde nokta müdahalesidir. Değişikliğin sınırları md.26'da nesnel kurallara bağlanmıştır.A
Nazım imar planı da parsele emsal verir.
Vermez. Nazım imar planı genel kullanış biçimlerini, bölge tiplerini ve nüfus yoğunluklarını gösterir; “uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere” yapılır. Emsal, TAKS ve yükseklik yalnızca uygulama imar planında bulunur.A
Kentsel tasarım projesi imar planının yerine geçer.
Geçmez. Kentsel tasarım projesi, plan kararlarına uygun olarak kütle ve yapılanma düzenini, açık alan ve yaya ilişkilerini gösteren uygun ölçekteki projedir; planın kendisi değil, plana bağlı bir tasarım katmanıdır.
Kaynaklar
- A3194 sayılı İmar KanunuMadde 6 — Mekânsal planlama kademeleri (Değişik: 29/11/2018-7153/11)
Mekânsal planlar, kapsadıkları alan ve amaçları açısından Mekânsal Strateji Planlarına uygun olarak; “Çevre Düzeni Planları” ve “İmar Planları” kademelerinden oluşur. İmar planları ise nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak hazırlanır. Her plan bir üst kademedeki plana uygun olarak hazırlanır.
Resmî metinDoğrulama: 2026-09-10 - AMekânsal Planlar Yapım YönetmeliğiMadde 4 — Nazım imar planı
Arazi parçalarının genel kullanış biçimlerini, başlıca bölge tiplerini, bölgelerin gelecekteki nüfus yoğunluklarını ... göstermek ve uygulama imar planlarının hazırlanmasına esas olmak üzere, varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/5.000 ölçekte, büyükşehir belediyelerinde 1/5000 ile 1/25.000 arasındaki her ölçekte, onaylı halihazır haritalar üzerine, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı [ifade eder].
Resmî metinDoğrulama: 2026-09-11 - AMekânsal Planlar Yapım YönetmeliğiMadde 4 — Uygulama imar planı
Nazım imar planı ilke ve esaslarına uygun olarak ... yapılaşmaya ilişkin yapı adaları, kullanımları, yapı nizamı, bina yüksekliği, taban alanı katsayısı, kat alanı kat sayısı veya emsal, yapı yaklaşma mesafesi, ön cephe hattı, ifraz hattı, kademe hattı ... ayrıntıları ile gösteren ve varsa kadastral durumu işlenmiş olarak 1/1.000 ölçekte onaylı halihazır haritalar üzerinde, plan notları ve ayrıntılı raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı [ifade eder].
Resmî metinDoğrulama: 2026-09-11 - AMekânsal Planlar Yapım YönetmeliğiMadde 26 — İmar planı değişiklikleri
İmar planı değişikliği; plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü, sosyal ve teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte, kamu yararı amaçlı, teknik ve nesnel gerekçelere dayanılarak yapılır. Yürürlükteki imar planlarında öngörülen sosyal ve teknik altyapı standartlarını düşüren plan değişikliği yapılamaz.
Resmî metinDoğrulama: 2026-09-11 - AMekânsal Planlar Yapım YönetmeliğiMadde 4 — Plan notlarının bütünlüğü
Yönetmelik, çevre düzeni planı, nazım imar planı ve uygulama imar planı tanımlarının her birini “plan notları ve (ayrıntılı) raporuyla bir bütün olarak hazırlanan planı” ifadesiyle bitirir; plan notları planın ayrılmaz parçasıdır.
Resmî metinDoğrulama: 2026-09-11 - A3194 sayılı İmar KanunuMadde 8/b — Planların ilanı ve itiraz
Planlar, belediye meclisince onaylanarak yürürlüğe girer. Bu planlar onay tarihinden itibaren belediye başkanlığınca tespit edilen ilan yerlerinde ve ilgili idarelerin internet sayfalarında bir ay süreyle eş zamanlı olarak ilan edilir. Bir aylık ilan süresi içinde planlara itiraz edilebilir. Belediye başkanlığınca belediye meclisine gönderilen itirazlar ve planları belediye meclisi onbeş gün içinde inceleyerek kesin karara bağlar.
Resmî metinDoğrulama: 2026-09-11
Sık sorulanlar
Kaç çeşit imar planı vardır?
3194 sayılı İmar Kanunu md.6 uyarınca imar planları nazım imar planı ve uygulama imar planı olarak iki türde hazırlanır. Bunların üst kademesinde çevre düzeni planı, en üstte ise mekânsal strateji planı bulunur.
Mevzi imar planı nedir?
Kanunda ayrı bir plan türü olarak sayılmaz. Uygulamada, mevcut plan bütünlüğü dışında kalan bir alan için yapılan uygulama imar planına verilen addır. Hukuki niteliği uygulama imar planıdır.
Plan revizyonu ile plan değişikliği farkı nedir?
Revizyon, yürürlükteki planın bütününün yeniden ele alınmasıdır. Plan değişikliği ise mevcut plan içinde sınırlı bir müdahaledir ve plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü ve sosyal-teknik altyapı dengesini bozmayacak nitelikte olmak zorundadır.
Hangi plan benim parselimi bağlar?
Uygulama imar planı ve onun ayrılmaz parçası olan plan notları. Emsal, TAKS ve yükseklik gibi ruhsata esas değerler yalnızca bu kademede bulunur.
Planlar hangi ölçeklerde yapılır?
Çevre düzeni planı 1/50.000 veya 1/100.000; nazım imar planı 1/5.000 (büyükşehir belediyelerinde 1/5.000 ile 1/25.000 arasında); uygulama imar planı 1/1.000 ölçekte hazırlanır.